غذاهای محلی استان آذربایجان شرقی

  غذاهای محلی استان آذربایجان شرقی

  •     دویماج ( خوراکی سنتی از آذربایجان شرقی در  تبریز )
  •     نان خشک تبریزی 4 عدد
  •     آب یا دوغ 1 لیوان یا به میزان دلخواه
  •     ( برای مخلوط کردن – تر کردن و فرم دادن نان خشک )
  •     پنیر تبریز 200 گرم
  •     کره 100 گرم
  •     گردوی خرد شده به میزان لازم
  • دویماج از غذاهای سنتی آدربایجان به شمار می روزد. این غذا برای صبحانه و عصرانه سریع آماده می شود و همراه با سبزی خوردن و میوه های تابستانی ( انگور و هندوانه ) بسیار طعم لذیذ و دلچسبی دارد.
  •     طرز تهیه
  • نان ها را درون کاسه ای بزرگ به اندازه کورن فلکس ( یا ریز تر ) کاملا” خرد کنید و کم کم آب ( یا دوغ ) را کم کم به آن اضافه کرده و هم بزنید . خرده های نان نباید مثل ترید آبگوشت له شوند . همین قدر که تر باشند تا بتوان آنها را گلوله کرد کافیست .
  • پنیر را نیز ریز رنده کرده و یا خرد کرده و به آن اضافه کنید. اکنون کره را آب کنید و همراه گردو به آن اضافه کنید و کاملا” با دست مخلوط نمایید. مواد را درون دست ها به شکل گرد یا بیضی کاملا” فشرده کنید تا کاملا” به هم بچسبد و متلاشی نشود . چنانچه از هم باز شد کمی آب و کره آبکرده اضافه کنید .
  • نکته : لواش خشک تبریزی در سوپر مارکت ها به صورت بسته بندی موجود است .
  • 1 – در گذشته های نه چندان دور در همدان همین دویماج را برای سحری ماه رمضان سر سفره می گذاشتند و داخل آن کمی هم « تخم رازیانه » هم می ریختند و بجای کره از روغن حیوانی استفاده میکردند .
  • 2 – حالا شما هم میتوانید از سبزیجات خشک معطر یا دانه های خوشمزه و معطر مانند زیره سبز یا سیاه و یا پودر تخم گشنیز داخل آن استفاده کنید . من خودم نعنای خشک رو بیشتر دوست دارم .
  • 3 – ضمنا تغذیه مقوی برای نیمروز کودکان مدرسه ای بشمار میرود .
  •     برنج کاسه ای آذری

مواد لازم:

  • برنج3 پیمانه
  •     ذرت 1 پیمانه
  •     نخودفرنگی 1پیمانه
  •     هویج خردشده 2 عدد
  •     گوشت مرغ 250 گرم
  •     زرشک 2 قاشق غذاخوری
  •     خلال بادام(یا پسته شامی) 2 قاشق غذاخوری
  •     پیاز خرد شده 2 عدد
  •     نمک وفلفل واودیه و روغن به مقدار لازم

    طرز تهیه:

  • پیاز را سرخ می کنیم.کمی زعفران می زنیم وبرنج خام خیس خورده را (بدون اب) به ان اضافه می کنیم..تخم گشنیز، زرچوبه ودارچین وپودر کاری را اضافه می کنیم وکمی نمک اضافه کرده و3 دقیقه تفت می دهیم.کمی روغن اضافه کرده سپس هویج آب پز،نخودفرنگی وذرت را اضافه می کنیم(درصورت دلخواه قارچ وفلفل سبز نیز می توان اضافه کرد).سپس کمی از خلال بادام (یا پسته شامی) وزرشک را افزوده ،3 لیوان آب می ریزیم ومی گذاریم نسبتا بپزد.بعد در یک کاسه بزرگ چرب شده کمی زرشک وبادام ریخته وسپس لایه لایه برنج و مرغ را اضافه می کنیم می توانیم رویش پادام ریخته یا با سیب زمینی رنده شده رویش را بپوشانیم.سپس بدون فویل (ودر صورتیکه رویش را با سیب زمینی یا بادام نپوشانده ایم با فویل) در فر 180 درجه به مدت نیم ساعت می پزیم.
  •     پیچاخ قیمه ( قیمه کاردی!)

    مواد لازم:

  •     گوشت کوسفندی ۳۰۰ گرم
  •     پیاز متوسط ۲ عدد
  •     تخم مرغ ۴ تا
  •     خلال بادام نصف استکان کمترک!
  •     ادویه خورشتی
  •     زعفران و نمک و فلفل

طرز تهیه:

  • گوشت ها رو باید مثل قیمه خودمون به قطعات کوچک..بلکه هم کوچکتر خرد کنیم
  • ابتدا پیاز رو خلال می کنیم و با کمی روغن تفت می دهمیم وقتی پیاز زنگ گرفت یا به اصطلاح اشپز ها شیرین شد گوشت رو یه اون اضافه می کنیم بهتر کمی حرارت رو بالا ببریم تا گوشت به اب نی افته
  • بعد از این که گوشت ها کمی سرخ شدند نیمی از ادویه ها رو اضافه می کنیم و کمی تفت می دهیم
  • حدود ۲ تا ۳ لیوان اب به اون اضافه می کنیم یا در زود پز یا در دیگ معمولی اونه رو میپزیم
  • بادام ها رو با ۱ استکان اب در یک قابلمه کوچک روی حرارت می گذاریم
  • تا کمی نرم بشوند در انتهای پخت کمی کره به بادام هامون اضافه می کنیم و می تونیم در همین موقع کمی زعفران اب شده هم به بادام اضافه میکنیم تا رنگ بگیره
  • گوشت پخته شده رو همراه با بادام های فن اوری شده! را در یک ماهی تابه میریزم تا کمی با هم بجوشند و اب اضافه اون تبخیر بشه
  • نمک و فلفل و ادویه ها رو اندازه می کنیم بهتره کمی ابغوره هم اضافه کنیم …البته خیلی کم!
  • وقتی میزان اب خورش به میزان دلخواه رسید تخم مرغ ها را دانه دانه روی خورش می شکنیم
  • البته به علت وجود انفولانزای مرغی شما زرده را بترکانید و کاری به رسم و رسوم نداشته باشید در انتها اون رو با زعفران و پیاز داغدیده تزیین کنید
  • کوفته تبریزی یکی از غذاهای مشهور ایران و متعلق به شهر تبریز است. انواع کوفته در نقاط مختلف خاورمیانه تهیه می‌شود و نقطه تمایز کوفته تبریزی بیشتر در طرز تهیه و مواد استفاده شده در آن است.
  • در این غذا از انواع سبزیجات معطر استفاده می‌شود و به‌طور سنتی گوشت این کوفته در یک هاون سنگی و با دسته‌هاونی چوبی کوبیده شده و رفته رفته سبزیجات و لپه به آن اضافه می‌گردد. ولی اخیرا گاهی گوشت چرخ کرده نیز برای آسانتر نمودن کار استفاده می‌شود. در آخر تخم‌مرغ آب‌پز، گردو و آلو خشک داخل آن گذاشته و با مخلوطی از پیازداغ و زرشک تزئین می‌گردد. داخل آب این غذا از رب گوجه فرنگی و زعفران به عنوان چاشنی استفاده می شود.
  •     چیغیرتمای مرغ از دیار آذربایجان

این غذا بسیار آسان و ساده هست. مطمئنم خیلی‌‌هاتون بلدین یا با اسمهای دیگه‌ای میشناسین. چیغیرتما به اضافه کردن تخم مرغ‌ها در آخرین مرحله پخت گفته میشه. یک نوعش که خیلی‌ رایج هست مرغ نداره, فقط پیاز داغ و گوجه هست و به نام املت گوجه معروف شده.

مواد لازم:

  •     ۴ عدد ران مرغ بدون استخوان
  •     ۱ عدد پیاز متوسط
  •     ۲ ق س روغن مایع
  •     ۳ ق س کره
  •     ۴ عدد گوجه رسیده درشت
  •     ۳ عدد تخم مرغ
  •     نمک و فلفل (قرمز و سیاه)

طرز تهیه:

  • روغن رو در تابه بریزین. پیاز‌ها رو اضافه و سرخ کنین تا طلائی بشن. نه قهوه ای. بعد از روغن خارج و بذارین تو یه بشقاب.
  • کره رو به تابه اضافه و مرغ‌ها رو از هر طرف سرخ کنین. هر طرف ۱۰ دقیقه. حرارت باید ملایم باشه تا روغنتون نسوزه.
  • بعد فلفل قرمز و نمک اضافه کنین. به دنبالش پیاز داغ و گوجه‌های پوست گرفته و نگینی خورد شده رو اضافه کنین. اگه گوجه‌هاتون رسیده و آبدار نیست، میتونین ۱ ق س رب رو تو نصف لیوان آب گرم حل و به تابه اضافه کنین.
  • حرارت رو زیاد کنین تا به جوش بیاد. بعد در ظرف رو بذارین و با حرارت ملایم بذارین جا بیفته و غلیظ بشه.
  • وقتی‌ به غلظت دلخواه رسید (آبکی‌ نباشه) تخم مرغ‌ها رو تو یه ظرف بشکنین با چنگال هم بزنین، تا زرده سفیده قاطی بشن. فلفل سیاه و نمک اضافه کنین. و خیلی‌ آروم بریزین رو گوجه ها. به هیچ وجه تکون ندین. یا با قاشق هم نزنین.
  • در ظرف رو بذارین با حرارت خیلی‌ آروم تا تخم مرغ ببنده و بپزه.
  • روش کمی‌ جعفری خورد شده بپاشین و با سبزی خوردن و نون یا با برنج نوش جان کنین.
  •     لوبـیا پـلوی تبـریزی

  مواد لازم:

  •     4پیمانه؛ برنج
  •     2 پیمانه؛ لوبیا چشم‌بلبلی
  •     4 پیمانه؛ شوید تازه
  •     2 ق‌ س؛ روغن جامد
  •     یک دوم ق س؛ دارچین
  •     75 گرم؛ کره
  •     زعفران دم کرده
  •     1 عدد؛ سینه‌مرغ
  •     1 عدد؛ پیاز
  •     1 ق‌س؛ کره
  •     2 پیمانه؛ آب‌مرغ
  •     آب‌جوش
  •     نمک و ادویه

طرز تهیه:

  • 1 / برنج را بپزید و آبکش کنید. لوبیا را برای چند ساعت بگذارید خیس بخورد و خوب با آب بپزد. در اواخر پخت مقداری نمک به آن اضافه کرده و لوبیا‌ها را آبکش کنید.
  • 2 / پیاز را با کمی کره تفت دهید. ادویه و مرغ را به آن اضافه کنید و خوب تفت دهید.
  • 3 / روغن را در قابلمه مورد نظر بریزید و روی حرارت قرار دهید. داغ که شد ته دیگ دلخواه را کف قابلمه بگذارید.
  • 4 / حالا به ترتیب و لایه‌لایه برنج و مواد(شوید‌و لوبیا) را داخل قابلمه بریزید. مقداری از برنج سفید را هم برای زعفرانی کردن و تزئین کنار بگذارید.
  • 5 / مخلوط آب داغ و یک پیمانه آب مرغ را دور تا دور برنج بریزید و روی شعله تند بگذارید تا دم بدهد. بعد حرارت را ملایم کرده و اجازه دهید کاملا دم بکشد. در مرحله نهایی، آب مرغ را با مابقی کره ذوب شده مخلوط کنید و روی پلو بریزید.
  •     كله جوش

مواد لازم براي تهيه كله جوش:

  •    مغز گردو ساييده ……………….6 ق غ ( 300 گرم)
  •     پياز سرخ شده……………………4 ق غ
  •     آرد……………………………….. 2 ق غ
  •     كشك………………………………6 ق غ
  •     نعنا خشك…………………………2 ق غ
  •     نمك و فلفل……………………….مقداري
  •     گوشت نیم کیلو و پیاز ۱ عدد بزرگ برای کوفته ریزه

    طرز تهيه:

  • ابتدا كشك رو با يكي دو ليوان آب به مدت 20 دقيقه مي جوشونيم.
  • تو تابه روغن و آرد رو با هم مخلوط و با پياز سرخ شده كمي تفت ميديم و بعد گردو ساييده شده ، نمك و فلفل رو اضافه ميكنيم بعد از حدود 5 دقيقه كشك رو ميريزيم و مدام هم ميزنيم تا مواد ته نگيره ( يه مقدار از كشك رو براي تزئين نگه ميداريم )بعد از يكي دو جوش غذا آمادست.
  • کوفته ریز رو با گوشت و پیاز آماده و سرخ می‌کنیم و به غذا اضافه می‌کنیم،این مرحله سلیقه یی می‌باشد میتونید این غذا رو بدون گوشت هم بپزید.
  • حالا نعنا خشك رو تو روغن كمي تفت ميديم و مدام هم ميزينيم تا نسوزه.
  • در آخر كله جوش رو با كشك و نعنا داغ تزئين ميكنيم.
  • اين غذا واقعا” خوشمزست و حداكثر زماني كه براي پخت اين غذا صرف ميشه 20 دقيقه ست
  • هر وقت كه هوس كشك بادمجون كردين و بادمجون نداشتين اين غذا به نظرم بهترين و نزديكترين جايگزينه ..
  • نون سنگک دوغ و سبزی خوردن یادتون نره،جای منم خالی‌ کنید این غذا رو خیلی‌ میدوستم،نوش جان.
  •     آش شیله عدس تبربزی

موادلازم

  •     پیاز متوسط نگینی شده 2 عدد
  •     آب مرغ 2 لیوان
  •     آب 2 لیوان
  •     عدس 2 پیمانه
  •     برنج نصف پیمانه
  •     بلغور گندم (یارما) نصف پیمانه
  •     گوجه فرنگی درشت رنده شده 4 عدد
  •     تره ریز شده 1 پیمانه
  •     پیازچه ریزشده 2 پیمانه

طرز تهیه:

  • عدس،برنج و بلغور گندم رو از دو ساعت قبل خیس میدیم.
  • پیاز ها رو با کمی زردچوبه سرخ کنید بعد آب مرغ و آب رو اضافه کنید و عدس رو بریزید داخلش تا نیم پز بشه.
  • وقتی عدس نیم پز شد برنج و بلغور رو هم بهش اضافه کنید.
  • بگذارید شیله با شعله ملایم بپزه تا برنج بشکفه بعد سبزی ها وگوجه پوره شده رو اضافه کنید تا بپزه وحسابی جا بیفته.
  • نکته 1: من بجای آب مرغ از 4 تا گالینابلانکای مرغ هم استفاده کردم که اونم خوشمزه شد(به اینصورت که 4 تا عصاره رو با 6 لیوان آب جوش حل کردم اما دیگه تو آش آب نریختم.)
  • نکته2:به دلخواه میتونید1 قاشق رب هم اضافه کنید تا خوش رنگتر بشه.
  • نکته3:حین پخت مدام آش رو هم بزنید چون بلغور زود ته میگیره.
  • نکته 4:حین پخت هروقت حس کردید آش سفت شده، یه لیوان آب اضافه کنید.
  •     کوفته تبریزی

مواد لازم :

  •             گوشت چرخ کرده 800 گرم.
  •             لپه 300 گرم (پخته).
  •             برنج 2 قاشق غذا خوری ( پخته).
  •             پیاز 3 عدد بزرگ.
  •             تخم مرغ 3 عدد.
  •             آلو 3 عدد.
  •             روغن 2 قاشق غذاخوری.
  •             رب یک قاشق غذا خوری.
  •             نمک و زردچوبه و فلفل به مقدار دلخواه.

        طرز تهیه:

  •     لپه را پخته و چرخ می کنیم- یکی از پیاز ها را رنده کرده و با گوشت چرخ کرده مخلوط و لپه چرخ شده و برنج را که قبلن پختیم و یک عدد تخم مرغ و نمک و زردچوبه و وفلفل را به آن اضافه می کنیم – همه مواد را با هم مخلوط کرده و خوب له می کنیم. برای اینکه کوفته خوب و نرمی داشته باشیم و باز نشود , باید خوب کوبیده شود.( با میکسر این مواد خیلی خوب و یکدست کوبیده و مخلوط می شوند)
  •     دو عدد از تخم مرغ ها را میپزیم تا سفت شود و پوست کنده برای داخل کوفته ها آماده می کنیم. سه عدد آلو را هم قبلن در آب می خیسانیم. از مخلوطمان گلوله ای به اندازه یک پرتقال بزرگ بر میداریم و میان آن را باز می کنیم یکی از تخم مرغ ها را داخل آن می گذاریم و گلوله را با دست خوب گرد می کنیم که روی تخم مرغ پوشیده شود. داخل یکی دیگر از گلوله ها را سه عدد آلو را می گذاریم و روی آن را می پوشانیم( دو عدد از کوفته های من تخم مرغ ویکی آلو دارد. از مغز گردو هم می توانیم برای داخل کوفته استفاده کنیم)
  •     برای تهیه آب کوفته
  •     دو عدد پیاز باقیمانده را رنده کرده با 5 – 6 لیوان آب و کمی نمک و زردچوبه و دوقاشق غذاخوری روغن و یک قاشق هم رب مخلوط می کنیم و می گذاریم آب جوش بیاید و کوفته های آماده شده را به آرامی داخل آبی که در حال جوش است می گذاریم و حرارت را کم می کنیم تا کوفته ها به آرامی پخته شود. داخل آب کوفته اگه دوست داشته باشید می توانید چند دانه آلو بیندازید. بعد از اینکه آب کوفته را داخل ظرف کشیدید روی آن کمی دارچین بریزید.
  •          گیزاتما

  مواد لازم :

  •         بادمجان ۲ عدد
  •         کدو ۲ عدد
  •         سیب زمینی متوسط ۳ عدد
  •         سیر ۳ حبه
  •         گوجه فرنگ ی ۲- ۳ عدد متوسط
  •         فلفل سبز ۱ عدد
  •         روغن مایع برای سرخ کردن
  •         میتونیم هویج هم بریزیم
  •         ماست وبا سیر برای روش

طرز تهیه :

  •     تمام موادمون رو پوست میگیریم وخرد میکنیم و مواد رو تو روغن داغ سرخ میکنیم و بعد سس رو درست میکنیم به این ترتیب که گوجه ها مونو رنده میکنیم و بعد روغن تو ماهی تابه میریزیم و سیر رنده شده رو توش میریزیم و تفت میدیم بعد گوجه رو اضافه کرده و دوباره تفت میدیم و کمی هم نمک میریزیم و بعد این سس رو روی مواد سرخ کرده مون میریزیم و اگه خواستیم روشون ماست با سیر میریزیم
  •     من کدو نداشتم نریختم و هویج که تو دستور پختت اختیاری بود رو رنده کردم و ریختم.
  •     توی سس هم قارچ سرخ شده و کره محلی ریختم که فوق العاده خوشمزه و خوش عطر و لذیذ شد.
  •     وقتی سرو کردم و داشتم عکس میگرفتم مامانیم گفت تخم مرغ نیمرو کن بذار روش با نون بخوریمشو دوباره از عکس گرفتم و براتون گذاشتم.حتما امتحان کنین برای شام باشه به نظرم بهتره.
  •     جلوگیری از وارفتن کوفته تبریزی
  •     برای اینکه کوفته های شما در آب از هم نپاشد ،1- قدری آرد و تخم مرغ به مواد آن بیافزائید.
  •     2_ می توانید مقداری عدس خام را چرخ کرده و در موادتان از آن استفاده کنید.
  •     3_ پس گلوله کردن کوفته ها و قرار دادن در قابلمه،حرارت آتش را زیاد کنید تا بجوشد و سپس کم کنید تا با آرامش بپزد.
  • کوفته تبریزی

مواد لازم:

  • گوشت بدون چربی چرخ کرده=نیم کیلو
  • آرد نخودچی=100 گرم
  • تخم مرغ=4 عدد
  • پیاز سرخ کرده=3 تا 4 قاشق سوپخوری
  • زردچوبه=بمقدار کم
  • تخم مرغ پخته شده سفت=4 تا 5 عدد
  • آلو=250 گرم
  • گردو خرد شده=2/1 لیوان
  • نمک و فلفل=بمقدار کافی

طرزتهیه

  • تخم مرغها را در ظرفی می شکنیم کمی نمک و فلفل می زنیم. آرد نخودچی را در تخم مرغ می ریزیم کمی زعفران حل شده در آب جوش به مایه اضافه می کنیم یک لیوان آب و گوشت چرخ کرده را داخل مایه می ریزیم و مایه را خوب مخلوط می کنیم.
  • اگر مایه خیلی سفت شد باز هم کمی آب داخل آن مایه می ریزیم مایه را خوب مالش می دهیم.بعد پیاز سرخ کرده را با زردچوبه مخلوط می نماییم 5 تا 6 لیوان آب روی آن می ریزیم و کمی نمک و فلفل به آن اضافه می کنیم روی آتش می گذاریم تا جوش بیاید بعد از مایه داخل یک پیاله کوچک پر می کنیم وسط مایه را گود می نماییم یک دانه تخم مرغ سفت و کمی آلو قیسی و پیاز سرخ کرده و گردوی خرد شده وسط مایه می گذاریم روی کوفته را جمع می کنیم بطوریکه تمام مواد داخل کوفته بماند بعد کوفته ها را با دست صاف کرده تا کاملا گرد و منظم شود(این کوفته را معمولا به بزرگی یک پرتقال درشت درست می کنند و گاهی هم ممکن است آنقدر آن را بزرگ تهیه کرد که یک جوجه را داخل آن گذاشت در اینصورت باید پارچه نازک سفیدی را داخل پیاله بزرگی بیندازیم و مایه را داخل پارچه به بزرگی همان پیاله به شکل گرد آماده کنیم و در وسط مایه جوجه پخته استخوان گرفته و سایر مواد را قرار بدهیم در هر حال موادی که میل داریم داخل کوفته بریزیم باید کاملا در کوفته پوشیده بماند کوفته های کوچکتر را وقتی آب و پیاز جوش آمد داخل آن می اندازیم و کوفته بزرگ را داخل پارچه پیچیده یعنی سر پارچه را جمع کرده گره می زنیم و با همان پارچه داخل آب و پیاز که در حال جوش است می اندازیم.آب کوفته باید به مقداری باشد که روی آنرا بگیرد و در ظرف را می بندیم می گذاریم کوفته آهسته بجوشد و بپزد و آب آن در حدود دو لیوان بشود.ممکن است به آب کوفته کمی رب گوجه فرنگی نیز بزنیم در صورتیکه کوفته در پارچه باشد آن را بعد از پختن از پارچه خارج کرده در ظرف قرار می دهیم و آب کوفته را روی آن می ریزیم.ممکن است به مایه کوفته تبریزی نیم کیلو سبزی(تره-جعفری-شبت-مرزه-نعناع-ترخان)خرد کرده نیز مخلوط نمود و البته کوفته تبریزی با سبزی خوشمزه تر و معطر است.)اطراف کوفته را با تربچه و پیازچه فراوان تزئین می نمائیم.
  •     اوماج
  •     اوماج یا آماج ماده ای است که از آرد تهیه می شود . روش تهیه بدین ترتیب است که مقدار کمی آرد را با آب جوشیده مخلوط می کنند و و با دو دست آن را به شکل گلوله های ریز در می آورند سپس ماده به دست آمده را اندکی خشک می کنند. بعداز آن گلوله ها ی خمیری خشک شده را از یک الک که حکم یک صافی را دارد عبور می دهند و گلوله های خمیری درشت تر دوباره بین دو دست مالیده می شود تا ریز تر گردد.
  •     بدین ترتیب اوماج تهیه می شود .

    در آذربایجان این محصول دو کاربرد دارد و در تهیه دو غذای سنتی مصرف می شود.

  •     1- اوماج آشی (آش اوماج )
  •     2- اوماج حالواسی (حلوای اوماج)
  •     در کتاب خوراک های ایرانی اثر نادر میرزا شاهزاده قاجار نیز به غذای سنتی آش اوماج اشاره شده است.
  •     قویماق و قایقاناق
  •     قویماق و قایقاناق از جمله غذاهای سنتی آذربایجان به حساب می آیند که البته در بسیاری دیگراز مناطق ایران نیزپخت می شوند. این دو غذا به خاطر قرار گیری در زمره غذاهای شیرین در وعده صبحانه نیز صرف می شوند. وجود شیرینی و آرد در این غذا بر تبرک و خوش یمنی آن در اعتقادات مردم این دیار افزوده و موجب قرارگیری آن در جایگاه ممتازی از سنتها و رسوم آنان گشته است :
  •     – در فولکلور آذری می توان انعکاسی از آن را یافت:مثلا :( عزیزیم بیزه گه ل قوناق  / سنه پیشیریم قایقاناق)
  •     – در اکثر نقاط آذربایجان قویماق غذایی است که بعد از روز اول زندگی زناشویی از طرف خانواده عروس به خانه زوج جوان برای میل در وعده صبحانه برده می شود.
  •     – در اکثر نقاط این خطه قویماق به عنوان اولین غذا بعد از زایمان محسوب می شود.
  •     – نذر قویماق و سپس سفره قویماق که تنها زنان حق استفاده از قویماق آن سفره را دارند از دیگر رسم های در ارتباط با این غذا است.(در باسمنج تبریز)
  •     – قایقاناق در مراسم نوبارلیق به خانه نوعروس برده می شود(در عجبشیر)
  •     – در کتاب شرح زندگی من ،عبدالله مستوفی در این خصوص می خوانیم :
  •     – “کلثوم ننه گفته است اگر قندی را که از این ساییدن (از ساییدن بر سر عروس و داماد در هنگام مراسم عقد)حاصل می شود مکایه شیرینی کاچی (قویماق) و قیقناق هدیه مادر زن در روز پاتختی کنند و داماد و عروس از آن بخورند ،عشق زن و شوهر به یکدیگر زیاد خواهد شد.این رسم امروز هم در عقد کنان برقرا است گو اینکه لامحاله کاچی و قیقناق در عروسی جوانهای متجدد منسوخ شده است

 

  •     در تهیه حلوای گردو از شیره انگور یا همان دوشاب، شکر، گلوکز و مغز گردو استفاده می‌شود.
  •     برای عمل آوری حلوای گردویی ابتدا شیره انگور، شکر و گلوکز را در داخل دیگ مسی ریخته و به آن حرارت می‌دهند تا به حالت جوش درآید. پس از جوش آمدن حرارت را کم می‌کنند تا به آن جوشانده چوبک را نیز اضافه کنند.
    مایع غلیط به ‌دست‌ آمده را دوباره با استفاده از دستگاه خاصی به مدت دو تا سه ساعت به‌طور کامل مخلوط می‌کنند (این عمل برای کم شدن شدت چسبندگی به دندان ها انجام میشود که اصطلاحا سفیدکردن میگویند چون رنگ آن به صورت بارزی روشن تر میشود، لازم به توضیح است که این کار در مورد تافی های مختلف هم انجام میگیرد).
    بعد از این عمل مایع به ‌دست ‌آمده سفت میشود اما از شدت جسبندگی آن به دندان ها بشدت کاسته میشود.
    با مخلوط کردن مایع (حلوا) سفت ‌شده و سفید شده با مغز گردو خرده شده “حلوای گردویی” آماده مصرف می‌شود.سابقه حلوای گردویی در آذربایجان (تبریز) به قرن‌های خیلی گذشته برمی‌گردد.حلوای گردو از تنقلات اصلی مردم آذربایجان‌ در شب یلدا و روزهای سرد زمستان است.

سوغاتی های استان آذربایجان شرقی

سوغات استان آذربايجان شرقى

  •             آجيل، خشكبار ، شيرينى
  •     سوغات آذربايجان آجيل آذر بايجان بخصوص آجيل تبريز از دير باز به دليل مرغوبيت مشهور بوده و از بهترين محصولات ايران توليد ميشود. انواع خشكبار از قبيل برگه هلو،برگه زردآلو، آلو خشك، كه در شهرستانهاى جنوبى بخصوص در مراغه توليد ميشود طرفداران بيشمارى در كشور دارد.انواع شيرينى همانند اريس،قرابيه،نوقا و لوز از سوغاتى هاى ديگر آذربايجان شرقى ميباشد و باب مذاق هر ايرانى است.
  •             فرش و گليم
  •     از قديم الايام قالى هاى تبريز به ظرافت و قالى هاى هريس به با دوامى مشهور بوده است. گليم و جاجيم و ورنى است كه بوسيله هنرمندان عشاير استان در مناطقى چون كليبر و اهر بافته مى شود.
  •             محصولات چرمى
  •         چرم تبريز و كفشهاى دست دوز آن از ديرباز به واسطه خوش دوختى و ظرافت از شهرت و اعتبار فروانى برخوردار است.
  •             ساير
  •         از ديگر صنايع دستى استان ميتوان به سفالگرى و سبد بافى مرند، گلابتون دوزى و سوزن دوزى در آذرشهر، كنده كارى و معرق كارى اشاره كرد.
  •             نوعى پارچه ابريشمى به نام كلاقه اى در اسكو و روستاهاى اطراف آن بافته ميشود كه از آن براى تهيه شال و روسرى استفاده ميشود و داراى طرحها و رنگهاى زيبا و متنوع مى باشد.

صنایع دستی استان آذربایجان شرقی

نگاهی به صنایع دستی آذربايجان‌شرقي

  • استان آذربايجان‌شرقي یکی از کانون‌هاي مهم صنایع دستی ایران است. تنوع صنایع دستی این استان مرهون وسعت منطقه، روستاها و شهرستان‌هاي متعدد و وجود ایلات و عشایر ناحیه است.
  • به طور کلی در مناطق مختلف استان آذربايجان‌شرقي قالی بافی، قالیچه، مسند، ورنی، ‌خورجین، مفرش بافی جاجیم، گلیم، شال، گلیمچه، ظروف سفالی، سرامیک، انواع سبد حصیری و ترکه‌‌ای، پارچه‌‌هاي پشمی، ابریشمی، سوزن دوزی، نقره ‌سازی، قلاب بافی، حوله، پتوبافی، مفرش بافی، مسند،
  • کفش دوزی، ممقان دوزی و بافته‌هاي داری تهیه و تولید مي‌شوند. هریک از شهرستان‌هاي استان آذربايجان‌شرقي به صنعت دستی خاصی شهره هستند. قالی تبریز از معروف‌ترین قالی‌هاي ایران است که به طورعمده در مرکز استان و روستاهای اطراف تهیه مي‌شود. قالی هریس شهرت جهانی داشته و بافت قالی‌هاي نفیس و ظریف ابریشمي‌ از روزگاران قدیم در این شهرستان معمول بوده است. شهرستان سراب از گذشته‌هاي دور جزو مراکز مهم فرش بافی آذربايجان‌شرقي بوده است و قالی بافی درآن از قدمت طولانی برخوردار است. نقره سازی نیز از ظریف‌ترین صنایع دستی استان آذربايجان‌شرقي است که بیشتر در شهرستان تبریز انجام مي‌شود. شهرت شبستر نیز در زمینه سفال‌گری است و سفال‌هاي منطقه کوزه کنان شبستر بسیار معروف است. ابریشم بافی در شهرستان اسکو رواج دارد و نوعی پارچه زیبا و منحصر به فرد دراین منطقه تهیه مي‌شود که تولید آن در هیچ ناحیه دیگر ایران معمول نیست. گلیم بافی نیز صنعت بومي‌و اصیلی است که در بیشتر روستاهای استان رواج دارد. قالی قره داغ به علت بافته شدن توسط عشایر منطقه قره داغ مورد توجه قرار گرفته است. در آذربايجان‌شرقي، ایلات و عشایر مغان، ارسباران و خلخال با جمعیت متحرک و با حفظ خصوصیات قومي‌و سنتی و چادرنشینی در اوقات بیکاری به تولید انواع محصولات و صنایع دستی اشتغال دارند. ورنی بافی مهم‌ترین صنایع عشایری استان آذربايجان‌شرقي است. ورنی نوعی گلیم ریزبافت فرش نما است که دارای بافت و طرح خاصی است و جز در استان آذربايجان‌شرقي در کم‌تر منطقه‌ای از ایران بافته مي‌‌شود. نقش‌‌هايی که به وسیله بافندگان بر روی ورنی تصویر مي‌‌شوند ذهنی بوده و بنا به ذوق و سلیقه بافندگان طراحی و بافته مي‌شوند.
  • معمولی ‌ترین نقش ها عبارتند از: طاووس، آهو، روباه و قطار شتر که مربوط به حاشیه فر‌ش‌ها است. مواد اوليه‌اي که‌ جهت تولید ورنی به کار مي‌روند عبارتند از: پود که‌ از پشم و تار و پود ‌نازک‌ که‌ غالبا از نخ‌ پنبه ای تهیه مي‌‌شوند. در گذشته با توجه‌ به‌ نوع معیشت عشایر مستقر ‌در دشت‌ مغان، گرما دوز و ارسباران، پس‌ از چیدن پشم از دام‌هاي موجود منطقه در فصول ‌مناسب‌، آن‌ها را با دوک‌‌هاي نخ‌ ریسی سنتی ریسیده و پس‌ از آن شست و شو مي‌‌دادند. این نخ‌هاي ریسیده شده را ‌با روشی بسیار ابتدایی، با رنگ‌هاي شیمیایی پست و در خود منطقه رنگ رزی مي‌‌کردند. این‌ روش رنگ رزی از جنبه کیفی بزرگ ترین‌ لطمه را به‌ بازار و بازاریابی این‌ کالاهای هنری ‌سنتی وارد مي‌کرد، اما در بیست سال اخیر تحولی در ارتقای کیفی ‌تولید ورنی بین عشایر منطقه به وجود آمده‌ است‌.
  • تولید ورنی بیش‌تر در نقاط قشلاقی انجام ‌مي‌پذیرد و نقوشی که‌ بر روی این‌ گلیم فرش نما نقش مي‌‌بندد نشان گر محیط زیست و ‌انعکاس آن در اذهان زنان و دختران عشایر و نمودار ذهن‌ توانا و استعدادهای بالقوه ‌فکری آنان است. بیشتر نقوش این ورنی‌ها از اشکال حیوانات و وحوش منطقه تاثیر پذیرفته و در این میان از نقش حیواناتی چون گوزن‌، آهو، گرگ، سگ‌ گله، بوقلمون، مرغ، خروس‌، گربه‌، مار،‌ عقاب، گوسفند، ببر، شتر، شیر، روباه، شغال، طاووس‌ و پرندگان محلی استفاده بیشتری مي‌شود.
  • این تولیدات صرفا خانگی بوده‌ و غالبا در همان اتاقی که‌ خانوار عشایری در آن سکونت دارند صورت‌ مي‌پذیرد و ابزار آن نیز از قبیل دار و دفتین همه در محل تهیه مي‌‌شوند.
  • ‌‌بر اساس بررسی‌هاي انجام شده تولید ورنی ظرف یک صد سال اخیر در دشت‌ مغان مرسوم‌ شده و به روایت‌ افراد مطلع، محل اصلی تولید آن منطقه قره باغ آذربایجان شوروی بوده‌‌ که براثر روابط‌ و علقه‌هاي فرهنگی عشیره‌ای و ترددهایی که‌ در کناره‌ رودخانه‌ ارس‌ انجام ‌پذیرفته به تدریج‌ در منطقه ارسباران و سپس در بین ایلات و عشایر دشت‌ مغان ‌رایج‌ شده است‌.‌
  • در حال حاضر تولید ورنی در سطح‌ جهانی منحصر به‌ ایران و آن هم تنها در مناطق ذکر شده است. ویژگی‌هاي خاص تولید آن عمل اقتباس یا مشابه‌ سازی را مانند بسیاری از ‌زیراندازهای دیگر از قبیل قالی و گلیم را در سایر نقاط ایران و جهان دشوار و حتی غیر‌ممکن ساخته است.‌ ورنی‌هاي تولیدی آذربايجان‌شرقي معمولا در زمینه رنگ‌هاي لاکی، سرمه‌ ای، کرم، سفید، پیازی و ‌آبی روشن‌ با نقش حیوانات در وسط‌ و حاشیه ای حداکثر به‌ عرض بیست سانتی متر‌ در طرفین ‌تولید مي‌شوند. اندازه‌ رایج‌ ورنی‌هاي تولیدی عبارتند از: ورنی قالی به ابعاد 300 – 200 سانتی متر‌، ورنی کناره‌ بزرگ‌ به ابعاد 320 – 150 سانتی متر‌، ورنی کناره‌ به ابعاد 310 – 125 سانتی متر‌، ورنی زرع‌ و نیم (جفت) به ابعاد 160 – 115 سانتی متر، ورنی قالیچه به ابعاد 250 – 120 سانتی متر‌ و ورنی پشتی به ابعاد 100 – 70 سانتی متر ‌و 90 – 60 سانتی متر.
  •     قالي بافي
  • به استناد منابع بسيار، در قرن سوم هجري ، آذربايجان از بزرگترين مراكز بافت قالي و زيلو بود. در دوره سلجوقيان و ايلخانيان هنر قالي بافي در آذربايجان رواج كامل داشت و بر مبناي مينياتورهاي نسخ خطي خمسه نظامي اثر قاسم علي و برخي آثار ديگر كه بيشتر نقوش قالي و طرز بافت آن را نمايش مي دهند، آشكار مي شود كه قالي بافي در دوره تيموريان و سپس در دوره صفويه سير تكاملي خود را طي نمود و نقوش جديدي چون سجاده اي، گل و بوته، ترنج و لچك، حيوانات، خصوصاً نقش گل شاه عباسي متداول گرديد و تنوع رنگ ها و استفاده از ابريشم، ظرافت و زيبايي و كيفيت قالي ها را تا حد قالي پرده نما، بالا برد. نمونه هاي چنين فرش هايي هم اكنون در بسياري از موزه هاي دنيا در معرض نمايش قرار دارد.
  • تبريز از مراكز عمده قالي بافي ايران است و از زمان جانشينان هلاكوخان مغول و پس از آن ، مركز داد و ستد قالي بوده است. در دوره صفوي نيز قالي هاي بسيار نفيس در آذربايجان بافته مي شد.
  • از اين رو به جرئت مي توان گفت كه حفظ و احياي هنر قالي بافي در ايران مرهون هنرمندان قاليباف و بازرگانان آذربايجان است. امروز هم آذربايجان يكي از مراكز مهم توليد انواع قالي در ايران است و بافتن انواع قالي در بيشتر شهرها و روستاهاي آذربايجان رواج كامل دارد و قاليبافي از صنايع دستي مهم استان محسوب مي شود.
  • توليدات اين هنر از نظر صادرات اهميت بسيار دارد و يكي از اقلام صادراتي عمده ايران را تشكيل مي دهد. اين امر موجب اشتغال نيروي عظيم انساني نيز شده است. صنعت قاليبافي در سراسر استان به صورت كارگاهي در مناطق شهري ، و تك بافي تقريباً در اغلب روستاهاي آذربايجان رواج دارد و هر ساله تعداد قابل توجهي از انواع قالي و قاليچه در طرح ها و نقش هاي متنوع و بافت هاي گوناگون به بازارهاي داخلي و خارجي عرضه مي شود.
  •     پارچه بافي
  • بافتن پارچه با دست ، خصوصاً پارچه هاي ابريشمي و زري از قديم در ايران و همچنين آذربايجان شرقي معمول و متداول بوده است. چنانكه در دوره صفويه كه به عصر طلا يي و درخشان بافندگي شهرت دارد، پارچه هايي از حرير ساده ، ابريشم زربفت و مخمل ابريشمي بافته شده، كه نمونه هايي از آنها در موزه آستان قدس رضوي و موزه هنرهاي تزييني اصفهان موجود است.
  •     نقره سازي
  • صنعت نقره سازي از دير باز در تبريز رواج داشته است. تا 20 سال پيش حدود 25 كارگاه نقره سازي با 100 نفر هنرمند نقره كار در تبريز فعاليت داشتند. اما امروزه اين هنر بي نظير دستي در حال نابودي است و صاحبان اين هنر به مشاغل ديگري روي آورده اند.
  •     سفالگري و سراميك سازي
  • محصولات سراميك استان در چند كارگاه در شهر زنوز و تبريز توليد مي شود. استادكاران سراميك زنوز از نوع خاك مرغوب ( كائولن يا خاك چيني) استفاده مي كنند. علاوه بر كارگاه هاي سراميك سازي زنوز، در كوزه كنان شبستر هم صنعت سفالگري داراي سابقه اي بس طولاني است و توليدات سفال آن در سراسر آذربايجان توزيع مي شود. اخيراً كارگاه آموزش سفالگري در مركز هنرهاي سنتي ميراث فرهنگي آذربايجان شرقي به آموزش علمي و هنري اين صنعت پرداخته و هنرجويان بسياري را آموزش داده است.
  •     سوزن دوزي
  • سوزن دوزي در بخش ممقان در 50 كيلومتري غرب تبريز از ديرباز رواج داشته است. در سال هاي اخير با توجه به درآمد اندكي كه از اين صنعت عايد هنرمند سوزن دوز مي شد، به تدريج علاقه به اين هنر كاهش يافت ؛ ولي با تلاش سازمان صنايع دستي، صنعت سوزن دوزي دوباره رونق يافته است. به جاي ماده اوليه سوزن دوزي كه در گذشته ابريشم طبيعي بود، امروزه از ابريشم مصنوعي استفاده مي شود.
  •     سبد بافي
  • در شهر تبريز، بافت سبد براي حمل نان و ميوه رواج دارد. براي بافتن سبد از تـَركـِه ( چوب انعطاف پذير درخت ) درختان قره آغاج، سنجد، به، آلبالو و بيد استفاده مي شود. در شهر مراغه و روستاهاي اطراف آن نيز سبدهاي بسيار ظريفي از چوب موسون مي بافند. در مرند و روستاهاي بُناب و بهرام و كشكسراي ، از ساقه گندم براي ساخت سبد استفاده مي شود.
  •     هريس
  • هريس در کنار جاده اي که تبريز را به شهرستان اهر متصل مي کند قرار دارد. از نظر قالي بافي معروفيت زيادي دارد و فرش هاي ابريشمي و پشمي و خوش آب و رنگ آن از دير زمان مطلوب بازارهاي داخل و خارج بوده است. فرشهاي هريس با وجود آنکه همگي در يک سبک بافته مي شود ولي کمتر مشابه يکديگر هستند.
  • قالي بافان هريس در گذشته از به کاربردن نقشه، احتراز مي نمودند و اغلب فرش هاي خود را به کمک حافظه مي بافتند. بافندگان محلي سابقاً پشمهاي مورد مصرف خود را از گوسفند ان ايل شاهسون تأمين مي کردند.
  • اسامي نقشه هايي که از قديم در هريس بافته مي شد به ترتيب زير است:
  • راحله، افشان، حيات، تاجري، صمدخاني، پيشيکلي، چلينگري، علي اصلان، سيل آپادان يا صبوري، قره قاش، خاتون نقشه، ماري، اشرف، کف ساده، اسماعيل بگ، يدي گل، حافضعلي، دستمال نقشه.
  • البته امروز بيشتر طرحهاي صمد خان، تاجري، صبوري، يدي گل، علي اصلان، اسماعيل بيک، چلينگر، افشان و تلفيقي هريس بافته مي شود.
  •     گليم بافي
  • در استان آذربايجان شرقي، گليم بافي، بسيار رايج است و يکي از رشته هاي اصلي منطقه به حساب مي آيد. از مهمترين گليم هاي منطقه مي توان به بافت گليم، گليم هاي شاهسون اشاره کرد. شاهسونها يکي از مهمترين طوايف شمال غربي ايران هستند که اکثريت آنها ترک و اقليتي داراي اصليت کرد، تاجيک و گرجي هستند. شاهسون به معناي دوست دار و وفادار به شاه است که توسط شاه عباس براي مقابله با سپاه شيعه يعني قزل باشها به وجود آمد. گليم رايج ترين کف پوش شاهسونها است و به همين علت تعداد زيادي از آنها توسط اين طايفه بافته شده است. شاهسونها مردمي بسيار سنتي هستند و در طرح و بافت گليم هاي آنان نوعي محدوديت به چشم مي خورد. در تمام گليم هاي شاهسونها از نگاره هاي بزرگ و برجسته استفاده شده است. اين نگاره ها بصورت رديفي در گليم ها بافته شده و توسط نوارهايي باريک با طرحهاي ظريف تر و پيچيده تر از يکديگر جدا شده اند.
  • شاهسونهاي منطقه هشترود که زمستان را داخل و يا اطراف هشترود سپري مي کنند و تابستان به دامنه هاي کوه سهند کوچ مي کنند، از رنگهاي ملايم به خصوص سبز و صورتي و کمي آبي تيره و قهوه اي در بافت گليم هايشان استفاده مي کنند. حاشيه ها معمولاً ساده و تحت تأثير همسايگان کرد بر شيوه بافت آنها بيش از ديگر قبايل بوده است.
  • باوجود اينکه شاهسونهاي ميانه و هشترود از لحاظ فرهنگي اختلاف ندارند ولي در بافت گليم تفاوتهايي ديده مي شود. گليم هاي شاهسون ميانه بزرگتر از گليم هاي شاهسونهاي هشترود است و طرحهاي نواري سنتي و ترنج هاي بزرگ کنگره دار از جمله نگاره هاي آنها است. تارها معمولاً پشمين يا نخي بوده و ريسمان هاي خود رنگ در متن گليم به چشم مي خورد. بافت چاک دار و خطوط حاشيه اي پيچ باف به وسيله رنگهاي متضاد از ديگر قسمتهاي آن متمايز مي شود. زرد پرتقالي، قرمز گيلاسي، آبي روشن و قهوه اي ملايم از جمله رنگهاي اين منطقه است.
  • در استان آذربايجان شرقي هم گليم هاي ساده(دورو) و هم گليم هاي سوماک که به ورني معروف است، بافته مي شود. گليم هاي ساده يا دورو داراي تار از نوع پنبه اي و پود پشمي بوده و ورني داراي تارو پود نازک از نخ پنبه اي و نيز پود پشمي است. بافت ورني به شيوه پود پيچي است و بر روي اين نوع گليم، طرحها و نقوش حيوانات اهلي و وحشي مشاهده مي شود.
  • گليم هاي آذربايجان شرقي، ذهني باف است و هرگز از نقشه براي بافت استفاده نمي شود لذا طرح و نقش حاصل ذوق و خلاقيت بافنده گليم است.
  •     چاپ هاي سنتي
  • چاپ کلاقه اي يا باتيک عبارت است از هنري دستي که در کشورهايي نظير تايلند، اندونزي، سريلانکا و هند از اعتبار ويژه اي برخوردار است و نوعي از آن که به کلاقه اي معروف است در تبريز يا اسکو رواج دارد. در چاپ کلاقه اي، کليه طرحها و رنگها را با استفاده از واکس و عمليات رنگرزي بر روي پارچه منتقل مي کنند (که اکثراً در اثر نفوذ کامل واکس به داخل پارچه که به طور معمول از جنس ابريشم طبيعي انتخاب مي شود) و پوشيده شدن کامل تاروپود از واکس هر دو روي پارچه يکسان نقش مي شود. يکي از مشخصات و ويژگي هاي چاپ کلاقه اي ايجاد رگه هاي رنگي است که در اثر شکستن واکس و نفوذ رنگ از ميان اين شکستها به پارچه در حين عمليات رنگرزي برروي پارچه به وجود مي آيد.
  • رودوزي ها و بافتني ها
  • روکاري يا رودوزي در استان آذربايجان شرقي در زمينه ممقان دوزي انجام مي شود. اين رودوزي به گونه اي است که زمينه اساسي پارچه را سراسر بخيه مي پوشاند تا زمينه تازه اي از رنگ و نقش پديد آيد. مرکز مهم اين رودوزي ممقان، در 40 کيلومتري تبريز، است.
  •     طراحي سنتي و نگارگري
  • طراحي سنتي و نگاره هاي ايراني مثل يک دنياي کوچک از گلهاي هميشه بهار همراه با نسيمي فرح بخش و انسانهاي باوقار، بيننده را به تفرج و نشاط هر چه بيشتر دعوت مي کنند. تبريز از قديم الايام مأمن نگارگران بوده است و هنرمنداني چون استاد بهزاد در اين مکان استقرار داشتند، و در سال 928 هجري شاه طهماسب از هرات به تبريز رفت و به همراه شاه استاد بهزاد و ديگر هنرمندان جوان به تبريز رفتند. اين عزيمت موجب تحولي در مکتب نگارگري شد و باعث شد مکتب تبريز در نگارگري بوجود آيد. در مکتب تبريز از فضا و فرم صخره ها، درختها و آسمان، بسيار استفاده مي شود. اندازه اندامها را در نگاره ها اندکي بزرگ و در عوض تعدادشان را خلاصه کردند. اندامها حالتي درونگرا به خود گرفته اند.
  •     علاوه بر هنرهاي سنتي ذکر شده عده اي نيز مشغول به کار در زمينه هنرهاي صناعي از جمله نمد مالي، گيوه دوزي و چاروق دوزي هستند.

 


نوامبر 20th, 2011 | | دسته: صنایع دستی استان آذربایجان شرقی