نگاهي به كهنترين پل اصفهان
- تاريخچة پل شهرستان “قرية جي” نوشتههاي جهانگردان دربارة اين پل: شاردن ـ “Chardin ، “مادام ديولافوآ – Mme. Dieulafoy” ، “فردريچاردز ـ “F.Richards ، نوشتههاي محققان ايراني دراينباره، مشخصات و وضعيت فعلي پل شهرستان.
- ديدي تو اصفهان را آن شهر خلد پيكر آن سدره مقدس وان عدن حور پرور
- ديدي تو اصفهان را آن شهر خلد پيكر آن روي هفت عالم وان چشم هفت كشور
- آن بارگاه ملت وان تختگاه دولت آن روي هفت عالم وان چشم هفت كشور
- مشاهده عكس زيبائي از كهنترين پل اصفهان،دركتاب دنياي اسلام نوشته ونسان مونتي(2) انگيزه تهيه اني مقاله گرديد. نگارنده باتفاق يكي از همكاران دانشگاهي براي چندمينبار ازپل شهرستان بازديد بعمل آورد و اينبار تصميم گرفت كه درباره مشخصات پل مذكور و ويژگيهاي آن تحقيق بيشتري نمايد …
- نويسندگان تاريخ اصفهان جملگي برآنند كه اين پل در عصر ساسانيان ايجاد شده و در زمان ديلميان و سلجوقيان تعمير و مرمت گرديده است، البته درخود پل كتيبه اثر و نشانهاي كه مؤيد اين نظر باشد موجود نيست فقط از نظر سبك معماري مشابهت آن با پلهاي دوره ساساني و يا منسوب بآن كه در بعضي از نقاط ايران هنوز پابرجاست اين عقيده ابراز شده است.
- پل شهرستان كه ازآن بعنوان كهنترين پل اصفهان ياد شده در روستائي بهمين نام درمشرق پل خواجو واقع شده،درباره اين قريه كه سابقأ جي نام داشت و اسم اوليه آنرا گابه نوشتهاند مطالب بسياري دركتب و سفرنامههاي مربوط باصفهان مذكور است.
- شاردن درباره اين قريه كه زماني يكي از بخشهاي بزرگ و پرجميعت و اعياننشين اصفهان بوده و امروز هم آثار عظمت ديرين آن كموبيش موجود است نوشته است:«قريه شهرستان يكي از بزرگترين دهكدههائي است كه مانند آن در هيچ كشوري در دنيا نيست، طول آن قريب يكفرسخ و باغهاي ميوه زيادي دارد،اين ده در مشرق شهر و كنار رودخانه است كه پل بلند و تنگي برروي آن قرار دارد و نزديك اين محل است (پل شهرستان) كه خرابههاي بسياري از ابنيه بزرگ وجود دارد و چنانكه در تواريخ مسطور است سابقأ شهر بزرگي بوده است»
- در سفرنامه مادام ديولافوا بطور اجمال از محله شهرستان و پل مشهور آن سخن بميان آمد است: «آخرين گردش و سياحت ما در شهرستان صورت گرفت، شهرستان قديمترين محلات اصفهان است كه در محل جي قديم واقع شده و امروز ازشهر اصفهان باندازه دوفرسنگ فاصله دارد(4). براي رفتن بشهرستان بايد در ساحل زايندهرود راه پيمود واز محلة موسوم به عباسآباد عبور نمود،اين محله هم مانند جلفا از محلات خارجشهر اصفهان محسوب ميشود و پرآب و اشجار است … » آنگاه درباره پل شهرستان گويد: «طاقهاي چهارمين پل كه دوساحل رودخانه را بهم اتصال ميدهد مشاهده ميشوند، ستونهاي اين پل با مصالح سنگي خشني بنا شده و قسمت فوقاني و طاق آن مدتي بعد ا زشالوده اوليه پايهها با آجر ساخته شده است، نظر باينكه حاليه بيشتر عبورومرور از روي پلهاي حسنبگ (خواجو) و الله ورديخان صورت ميگيرد اين پل متروك مانده است،بعلاوه خود محله شهرستان هم خالي از سكنه شده است بطوريكه در موقع ورود بآنجا بيش از بيست نفر تماشاچي دراطراف ما ديده نشد، تنها چند خانه با منار و امامزاده و يك مسجد خرابه و پل مذكور محل جي قديم را نشان ميدهند» (تصويري از پل شهرستان در كتاب ديولافوا موجود است كه با وضع و شكل امروز آن تفاوت چنداني ندارد)
- پل شهرستان ـ اصفهان ـ كپيه از كتاب دنياي اسلام ——— تأليف ونسان مونتي.
- دركتاب نصف جهان في تعريفالاصفهان كه در اواخر سلطنت ناصرالدينشاه تأليف يافته اشارتي مختصر باين پل شده است: «اما پل نهم، طرف شرق شهراست و آبادي اصفهان دراواخر صفويه ازدوطرف زايندهرود تا سرآن پل رسيده و متصل بآن بوده است،و اين پل را پل شهرستان مينامند زيرا كه نزديك قريهاي است باين اسم و اين پل مشتمل برچشمههاست و روي آن خيابان و ممر عابرين است و بكمال استحكام ساخته شده و باني آن معلوم نگشته است»
- فرد ريچاردز انگليسي اطلاعات بيشتري درباره اين پل بما داده است، نامبرده ازاين پل بعنوان پلي جنگي و نظامي ياد كرده است، وي تصوير جالبي ازاين پل را شخصأ درهواي گرم و نامساعد پس از چندين ساعت صرف وقت كشيده است، مختصري از سادداشتهاي او را براي آگاهي خوانندگان ارجمند دراينجا درج مينمائيم: «ازپنج پل اصفهان، دوپل ديگر زايندهرود را دربرميگيرد يكي در بالا كه بعد از سيوسه پل قرار گرفته و ديگري در جنوب پل خواجو واقع شده است،اين پل دوم براثر عدم مراقبت خراب و ويران شده بطوريكه هنگام شب عبور ازآن خطناك ميباشد، در روز شتروالاغ و اشخاص پياده ميتوانند با احتياط ازآن بگذرند، در مركز جاده، مقابل دروازه قديمي حفره بزرگي است كه ازآنجا ميتوان ديد آيا درزير پل آب موجود است يا نه بدون يانكه مجبور باشيد براي اين منظور به اطراف پل برويد، شترها با نظري تحقيرآميز باين حفره مينگرند، اين منظره برمغز و افكار يك پلساز غربي چنان فشار ميآورد كه ممكن است با انداختن خود درآن حفره انتحار نمايد، ازطرف ديگر اگر وجدان يا روحي براي او باقي مانده باشد تنها براي مشاهده عبور كاروان از روي آنهم شده به تجديد ساختمان آن مبادرت ميورزد … اين پل قديمي نوعي از پلهاي جنگي ويا دروازههاي مستحكم دوران قبل از اختراع بمب است كه ساختمان و حفظ پلها جنبه شاعرانه نداشت، طاقهاي پل مزبور مانند آب رودي كه از زير آنها ميگذرد نااستوار و بيتناسب است … در استحكامات سد قديمي اين پل كه موسوم به پل شهرستان است چيزي كه حاكي از مقاومت آن در روزگار گذشته باشد نميتوان مشاهده كرد ولي هنوز خيلي جالب توجه است، قصبه شهرستان كه در دوران عظمت اصفهان زماني محل سكونت اغنيا بوده است اكنون قصبهايست كه خانههاي آنرا كلبههاي گلي تشكيل ميدهند. روزي كه تصوير قلمي پل شهرستان تهيه ميشد هوا بسيار گرم بود،در اين موقع سال (ماه اوت) دراطراف پل حتي يك برگ سبز كه سايهافكن باشد وجود ندارد(7). پل مذكور تنها نمونهاي از پلهاي جنگي قديم بود كه دراين مسافرت ميتوانستم آنرا مشاهده نمايم»
- پل شهرستان ـ اصفهان ـ كپيه ازكتاب (سفرنامه فردريچاردز) مربوط به كهنترين پل اصفهان
- در سالهاي اخير نيز محققان ايراني و بيگانه درباره اين پل كهنه اظهارنظرهائي كردهاند. «دركتاب گنجينه آثار تاريخي اصفهان آمده است كه در دوره ديلميان و سلجوقيان تنها پل مهم زايندهرود در داخل شهر اصفهان همين پل شهرستان بوده و يقينأ در دورههاي مزبور تعميراتي ازآن بعمل آمده و آثاري برآن افزوده شده است، درايران پلهاي ديگري كه از نظر قدمت و مشابهت ساختمان با اين پل برابري ميكند پلهاي دزفول و شوشتر است كه بعقيده باستانشناسان دوپل مزبور داراي اساس و بنياد ساساني است»
- دركتاب فهرست بناهيا تاريخي و اماكن باستاني ايران پس از ذكر اين مطلب كه در زمان ديلميان و سلجوقيان پل مزبور تعمير گشته يادآور شده است كه پايههاي اين پل برروي سنگهاي طبيعي كف رودخانه استوار گرديده است.
منبع: ichodoc.ir
ژانویه 9th, 2012
| | دسته: اماکن زیارتی و سیاحتی استان اصفهان